HRINGLANG TLÂNGA KHUA LO DIN TAWHTUTE:
TUICHHIN HMING LO PIAN CHHUAH DÂN:
Kum 1650 vêl khân Mângthawnga Râlte, Champhai zawl lal, Mângkhaia pa chuan tuna Hringlangtlâng tia koh hmunah hian Ṭiau chhak Kawtseikawn aṭangin khua a din a, Chu a khaw dinin Tuichhin hming a put chhan chu hetiang hian an sawi ṭhin. He hmuna an awm hian an tui tlan chu an ran vulhin an tlanpui theih lohna turin khûr ṭha taka siamin lungpherin an chhin a, chutianga an tui tlan lungphera an chhin chu alo tlângthang ta hle mai a, a lalna khua leh tlâng chuan "Tuichhin" tih hming a lo put phah ta a ni, an ti.
MÂNGTHAWNGA'N TUICHHIN A CHHUAH SAN DÂN:
Zadêng lal, Lianbula/Khawzahulha hote chuan Tuichhin/Faitlangpui an tih hmuna awm Mângthawnga Râlte lalin Dârbu a neih thu an hriat chuan rûna a Dârbu chu neih sak an duh a; Tuichhin/Faitlangpui an lo tih ve bawk hmuna Mângthawnga awm chu an rûn a, an Sîallam dâr chu khum tirin "Hruaikawn mitthi thlarau kalkawng" an lo tih zui tak hmunah hian hruaiin Zadêng lal mipuite chuan an lo nghâk a, Sîallam dâr khumtu hmalama kal zawngte chu an chhuah tir hnuin Siallam Dâr khumtu zawng chu an that vek a. Heti ang hian Mângthawnga Râlte lal, Tuichhin khaw dintu chuan Tuichhin hmun, tuna Hringlangtlâng hi alo chhuah san ta a ni.
FAI HNAM LO AWM THU:
Hringlangtlâng chhim lam, tuna Hruaikawn khaw hlui awmnaah hian kum 1750 vêl bawr khân Fai hnam an lo awm a, an chhuahsan hnu an awmna hmun chuan "Fai hmun" hming a pu zui ta a. He hmuna an awmlai hian Fai hnam ho chuan Hringlangtlâng hi "Fai Tlângpui" tiin an lo ko ṭhin.
BENGKUMA LO LAN THU:
Kum 1905 khân Hringlangtlâng Rih dil, mitthi khawthlirna hmun, hmâr lam ram per rem takah hian Pu Bengkuma chuan khua a din a; mahse, Vânhnuaikhûma chuan "ka ram chhûnga khaw din ka phal lo ve" tiin chhuah tir a tum a, a chhuah duh mai loh avângin Vânhnuaikhûma chuan a u, Vaihleia Khuanglêng lal chu 0punin an umchhuak leh ta a ni.
KHUANGLIANTHANGI LO LAN THU:
Ṭiau chhak Sûrbung lal, Liansavûta nupui Khuanglianthangi chuan a fate 13 puitlin thlenga dam awm lova a sûn vek hnu reiloteah a pasal Liansavûta ngei pawh a sûn leh tak zêlah chuan lunglêng rêng rêngin a nun leh hun chu a hmang a; chutiang rêng rênga a awm chu a nuṭate Vânhnuaikhûma Mualkawi lal leh, Vaihleia Khuanglêng lalte chuan khawngaihin an hruai thla a, kum 1910-1926 khân a nau Vânhnuaikhûma ram Tuichhin hmun/Fai tlângpui an lo tih ṭhinah hian Sangal khawng hrangin belrawhmual an lo kil tir veleh ta a ni.Mitthi ngai lunglêng rêng rênga hun hmang ṭhin Khuanglianthangi chuan a lalna Tuichhin hmun/Fai tlângpui ngei mai chu ''Hringlangtlâng'' tiin a lo ko veleh ta a ni, heti angin:
"Hrailêng leh Zu thlafam ngaih lunglenin;
Ka han chuana Hringlangtlânga'n;
An sawi Rauthla lêng tawn ka nuam,
Sûrbung lal lai a chuai." tiin.
Hetiang hian Tuichhin hmun, Fai Tlângpui an lo tih ṭhin chu Khuanglianthangi chuan ṭah hlaah alo chhamchhuak a.
Comments
Post a Comment